Gan được ví như một nhà máy hóa chất khổng lồ, đảm nhận hơn 500 chức năng quan trọng, trong đó nổi bật nhất là thanh lọc độc tố, chuyển hóa năng lượng và dự trữ vitamin. Tuy nhiên, chính vì phải làm việc liên tục, gan rất dễ bị tổn thương nếu không được bảo vệ đúng cách.
Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất khiến chức năng gan suy giảm, thậm chí dẫn đến xơ gan và ung thư gan mà nhiều người vẫn chủ quan.
1. Lạm dụng rượu bia – Kẻ thù số 1 của gan
Đây là nguyên nhân trực tiếp và phổ biến nhất gây tổn thương gan.
-
Cơ chế gây hại: Khi rượu bia đi vào cơ thể, 90% lượng cồn sẽ được xử lý tại gan. Trong quá trình này, gan phải chuyển hóa cồn thành Acetaldehyde – một chất cực độc.
-
Hậu quả: Nếu uống quá nhiều, gan không kịp sản xuất đủ enzyme để giải độc, dẫn đến tích tụ độc tố, gây viêm gan do rượu, gan nhiễm mỡ và cuối cùng là xơ gan.
2. Thức khuya thường xuyên
Giấc ngủ đóng vai trò sống còn đối với quá trình tự phục hồi của gan.
-
Cơ chế gây hại: Theo đồng hồ sinh học, từ 23h đêm đến 1h sáng là thời điểm vàng để gan thải độc và tái tạo tế bào. Quá trình này chỉ diễn ra hiệu quả khi cơ thể đang ngủ sâu.
-
Hậu quả: Thức khuya khiến gan không thể hoàn thành nhiệm vụ thải độc, làm dòng máu chứa độc tố tiếp tục lưu thông, gây nóng gan, mụn nhọt và suy giảm chức năng gan theo thời gian.
3. Chế độ ăn nhiều dầu mỡ và thực phẩm chế biến sẵn
Thói quen ăn uống vô tội vạ là gánh nặng khổng lồ cho lá gan.
-
Cơ chế gây hại: Các loại đồ ăn nhanh, nhiều dầu mỡ chứa chất béo bão hòa và chất bảo quản. Gan phải làm việc quá sức để chuyển hóa lượng chất béo dư thừa này.
-
Hậu quả: Dẫn đến tình trạng gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD). Mỡ chèn ép các tế bào gan, gây viêm và xơ hóa gan âm thầm.
4. Lạm dụng thuốc Tây và thực phẩm chức năng
Thuốc là "con dao hai lưỡi", trị bệnh nhưng cũng có thể gây ngộ độc gan.
-
Cơ chế gây hại: Hầu hết các loại thuốc (đặc biệt là thuốc giảm đau chứa Paracetamol, kháng sinh) đều được chuyển hóa qua gan. Việc tự ý mua thuốc uống, dùng sai liều lượng hoặc lạm dụng thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc khiến gan bị "ngộp" trong hóa chất.
-
Hậu quả: Gây tăng men gan cao đột ngột, viêm gan do thuốc, thậm chí là suy gan cấp tính đe dọa tính mạng.
5. Hút thuốc lá (kể cả hút thuốc thụ động)
Nhiều người nghĩ thuốc lá chỉ hại phổi, nhưng thực tế nó tàn phá gan rất mạnh.
-
Cơ chế gây hại: Khói thuốc chứa hàng ngàn chất độc gây ra tình trạng stress oxy hóa. Gan phải gồng mình phân giải các chất độc này, làm sản sinh ra các gốc tự do gây hại.
-
Hậu quả: Đẩy nhanh quá trình xơ hóa gan và làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan.
6. Ăn quá mặn hoặc quá ngọt
-
Ăn mặn: Lượng muối dư thừa làm tăng áp lực dịch trong cơ thể, gây ứ trệ tuần hoàn tại gan.
-
Ăn ngọt: Đường (đặc biệt là Fructose) khi nạp quá nhiều sẽ được gan chuyển hóa thẳng thành chất béo, gây béo phì và gan nhiễm mỡ nhanh hơn cả bia rượu.
7. Nhịn tiểu và uống ít nước
-
Cơ chế: Nước là dung môi để gan và thận lọc độc tố ra ngoài qua đường bài tiết. Nếu thiếu nước hoặc hay nhịn tiểu, độc tố sẽ bị giữ lại trong cơ thể, ngấm ngược trở lại và làm nhiễm độc gan.
Lời khuyên để bảo vệ lá gan ngay hôm nay
Để "nhà máy thải độc" luôn khỏe mạnh, bạn cần thay đổi từ những thói quen nhỏ nhất:
-
Tiêm vắc-xin: Phòng ngừa viêm gan A và B là bước bảo vệ căn bản nhất.
-
Ngủ trước 23h: Hãy cho gan thời gian để nghỉ ngơi.
-
Uống đủ nước: Tối thiểu 1.5 - 2 lít nước mỗi ngày.
-
Khám sức khỏe định kỳ: Kiểm tra men gan 6 tháng/lần để phát hiện sớm các bất thường.
Lưu ý: Gan là cơ quan có khả năng bù trừ rất tốt, nên ở giai đoạn đầu bị bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng. Đừng đợi đến khi thấy đau mới đi khám!
