Các nhà thiên văn học vừa công bố một phát hiện gây chú ý trong lĩnh vực nghiên cứu vũ trụ: một "thiên hà sứa" (jellyfish galaxy) nằm cách Trái Đất khoảng 8,5 tỷ năm ánh sáng. Phát hiện này được thực hiện nhờ dữ liệu từ James Webb Space Telescope, kính viễn vọng không gian hiện đại nhất đang hoạt động.
Thiên hà đặc biệt này được xác định trong khu vực khảo sát sâu của vũ trụ mang tên COSMOS field – nơi các nhà khoa học thường nghiên cứu sự hình thành và tiến hóa của các thiên hà từ thời kỳ rất sớm của vũ trụ.
Thiên hà sứa là gì?
"Thiên hà sứa" là tên gọi dành cho những thiên hà có các dải khí dài giống như xúc tu của con sứa kéo dài phía sau. Những "xúc tu" này hình thành khi thiên hà di chuyển với tốc độ cao trong một cụm thiên hà chứa đầy khí nóng.
Áp lực từ môi trường xung quanh sẽ thổi bay khí và vật chất của thiên hà, tạo ra các dòng vật chất kéo dài phía sau. Hiện tượng này được gọi là "ram-pressure stripping" – một quá trình có thể làm thay đổi cấu trúc và hoạt động tạo sao của thiên hà.
Điều thú vị là trong các dòng khí bị kéo dài này, các nhà khoa học còn phát hiện những vùng hình thành sao mới, cho thấy quá trình "bóc tách khí" vẫn có thể kích thích sự ra đời của các ngôi sao.
Một phát hiện phá vỡ giả định trước đây
Thiên hà vừa được phát hiện có độ dịch chuyển đỏ z ≈ 1.156, nghĩa là ánh sáng của nó đã mất 8,5 tỷ năm để đến được Trái Đất. Điều này cho phép các nhà khoa học quan sát thiên hà khi vũ trụ còn khá trẻ.
Trước đây, nhiều mô hình cho rằng các cụm thiên hà trong giai đoạn sớm của vũ trụ chưa đủ mạnh để tạo ra hiện tượng ram-pressure stripping rõ rệt. Tuy nhiên, sự tồn tại của thiên hà sứa ở khoảng cách xa như vậy cho thấy môi trường vũ trụ có thể khắc nghiệt và hỗn loạn hơn nhiều so với dự đoán.
Phát hiện này buộc các nhà khoa học phải xem xét lại cách các thiên hà bị biến đổi, mất khí và ngừng hình thành sao trong giai đoạn đầu của lịch sử vũ trụ.
Ý nghĩa đối với nghiên cứu vũ trụ
Việc phát hiện thiên hà sứa ở khoảng cách xa kỷ lục mang lại nhiều giá trị cho khoa học:
-
Cung cấp bằng chứng mới về sự tiến hóa của thiên hà trong vũ trụ sơ khai
-
Cho thấy các cụm thiên hà có thể đã hình thành môi trường khắc nghiệt sớm hơn so với dự đoán
-
Giúp giải thích vì sao trong vũ trụ hiện nay tồn tại nhiều "thiên hà chết" – những thiên hà không còn tạo sao mới
Các nhà nghiên cứu dự định tiếp tục sử dụng dữ liệu từ kính viễn vọng James Webb để phân tích sâu hơn về thành phần hóa học, cấu trúc và động lực học của thiên hà này, nhằm hiểu rõ hơn quá trình tiến hóa của các thiên hà trong vũ trụ.
Nguồn: ScienceDaily
