Một nhóm các nhà vật lý tại Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC), dẫn đầu bởi "cha đẻ của viễn tải lượng tử" Phan Kiến Vĩ (Pan Jianwei), đã thực hiện thành công một thí nghiệm tưởng tượng mà Einstein từng đề xuất vào năm 1927.
Cốt lõi của vấn đề: Einstein vốn không tin vào tính ngẫu nhiên của cơ học lượng tử (câu nói nổi tiếng: "Chúa không chơi xúc xắc"). Ông từng đề xuất một thí nghiệm với chiếc khe hở có thể di động để chứng minh rằng ta có thể vừa biết được hạt đi qua khe nào, vừa thấy được hiện tượng giao thoa sóng. Nếu làm được điều này, nền tảng của cơ học lượng tử (nguyên lý bổ sung của Niels Bohr) sẽ sụp đổ.
Phát hiện của Trung Quốc: Các nhà khoa học Trung Quốc đã sử dụng một nguyên tử Rubidi bị bẫy bởi tia laser để đóng vai trò là "chiếc khe di động" với độ nhạy cực cao. Kết quả cho thấy:
-
Khi họ cố gắng đo đạc để biết hạt đi qua đường nào, hình ảnh giao thoa sóng ngay lập tức biến mất.
-
Điều này chứng minh Einstein đã sai trong dự đoán này, và củng cố lý thuyết của Niels Bohr rằng chúng ta không thể quan sát đầy đủ cả hai đặc tính hạt và sóng cùng một lúc.
Ý nghĩa
Dù không "lật đổ" hoàn toàn Thuyết Tương đối, nhưng phát hiện này "viết lại" cách chúng ta hiểu về những giới hạn mà Einstein từng cố gắng thiết lập cho vật lý lượng tử. Nó mở đường cho các công nghệ máy tính lượng tử và truyền tin bảo mật tuyệt đối trong tương lai.
Lưu ý: Ngoài ra, vào năm 2023, cũng có một thông tin tương tự về việc Trung Quốc tìm ra vật liệu Strontium Titanate (SrTiO3) giúp tạo ra chùm electron cực kỳ tập trung, thách thức các mô hình tính toán cũ dựa trên hiệu ứng quang điện của Einstein. Tuy nhiên, sự kiện cuối năm 2025 về thí nghiệm lượng tử được coi là có tầm vóc lý thuyết lớn hơn.
